Sex spennandi fyrirbæri á hausthimni

Athugaðu, opna í nýjum glugga. Prenta útSenda hlekk á þessa síðu til vinar

6. október 2009

Við höfum tekið saman umfjöllun um sex spennandi fyrirbæri sem hægt er að skoða í litlum eða meðalstórum sjónauka að hausti. Einnig eru komin inn á vefinn stjörnukort sem hægt er að nota til þess að finna þessi fyrirbæri á himninum.

1) Kúluþyrpingin mikla í Herkúlesi (M13)
Kúluþyrpingin mikla í Herkúlesi er glæsilegasta kúluþyrpingin sem sést frá Íslandi. Í henni eru nokkur hundruð þúsund stjörnur samankomnar í kúlulaga skýi sem er um 150 ljósár í þvermál. Kúluþyrpingin er í Vetrarbrautinni okkar í um 25 þúsund ljósára fjarlægð en sést samt með berum augum sem daufur þokublettur á himninum. Hún sést greinilega sem grár hnoðri í handsjónauka og litlum stjörnusjónauka. Hægt er að greina einstakar stjörnur á jaðri þyrpingarinnar við talsverða stækkun í meðalstórum sjónauka.

Sjá nánar: M13 - Kúluþyrpingin mikla í Herkúlesi
Sjá nánar: Herkúles (stjörnumerki)

2) Herðatréð í Litlarefi
Hérðatréð í Litlarefi er samstirni nokkurra stjarna sem raðast upp í mynstur sem lítur út eins og herðatré! Þær eru hins vegar mislangt frá okkur á bilinu 200 til 1100 ljósára fjarlægð. Hægt er að sjá björtustu stjörnurnar í Herðatrénu með berum augum en hluti þeirra sést aðeins í handsjónauka. Tilvalið fyrir byrjendur með handsjónauka eða lita stjörnusjónauka. Best er að skoða það við frekar litla stækkun svo stjörnurnar rúmist allar innan sama sjónsviðs.

Sjá nánar: Litlirefur (stjörnumerki)

3) Dymbilþokan í Litlarefi (M27)
Dymbilþokan er hringþoka eins og Hringþokan í Hörpunni (M57). Þær eru báðar leifar sólstjarna sem líktust sólinni en þeyttu frá sér ytri lögunum þegar þær enduðu ævi sína. Dymbilþokan sést í stórum handsjónauka eða litlum stjörnusjónauka við þokkalegar aðstæður. Enn greinilegra í stórum stjörnusjónauka.

Sjá nánar: M27 - Dymbilþokan í Litlarefi
Sjá nánar: Litlirefur (stjörnumerki)

4) Tvístirnið Albíreó í Svaninum
Gullfallegt tvístirni með litamun. Tiltölulega auðvelt er að finna Albíreó á himninum neðst í Svaninum (er í raun í höfði Svansins þar sem hann flýgur niður eftir Vetrarbrautarslæðunni). Albíreó er trúlega þekktasta tvístirnið á næturhimninum og það er ekki að ástæðulausu!

Sjá nánar: Svanurinn (stjörnumerki)

5) Hringþokan í Hörpunni (M57)
Hringþokan í Hörpunni er þekktasta hringþokan á næturhimninum. Hún er tiltölulega auðfundin á næturhimninum á milli stjarnanna Súlafat og Shelíak í neðri hluta Hörpunnar. Við fyrstu sýn lítur hún út eins og loðin stjarna en við nánari athugun líkist hún frekar örlitlum reykhring. Það er áhugavert að bera M57 saman við M27 (Dymbilþokuna). Báðar eru þær hringþokur en þær hafa gjörólíka ásýnd vegna þess að við sjáum þær frá mismunandi sjónarhorni.

Sjá nánar: M57 - Hringþokan í Hörpunni
Sjá nánar: Harpan (stjörnumerki)

6) Tvöfalda tvístirnið epsilon í Hörpunni
Auðvelt er að finna staðsetning epsilon í Hörpunni rétt hjá Vegu sem er meðal björtustu stjarnanna á himninum. Við litla stækkun sjást tvær stjörnur. Við þokkaleg skilyrði má með talsverðri stækkun sjá að þarna eru í raun fjórar stjörnur (tvö tvístirni).

Sjá nánar: Harpan (stjörnumerki)

Stjörnukort af Svaninum, Hörpunni, Litlarefi, Örinni og ýmsum djúpfyrirbærum
Stjörnukort af Svaninum, Hörpunni, Litlarefi, Örinni og ýmsum djúpfyrirbærum. Smellið á myndina til þess að ná í stærra kort.
Stjörnukort sem sýnir staðsetningu Herkúlesar og Norðurkórónunnar
Stjörnukort sem sýnir staðsetningu Herkúlesar og Norðurkórónunnar á milli Vegu í Hörpunni og Arktúrusar í Hjarðmanninum. Smellið á myndina til þess að ná í stærra kort.
Stjörnukort af Litlarefi og Örinni
Stjörnukort af Litlarefi og Örinni. Smellið á myndina til þess að ná í stærra kort.
Stjörnukort af Hörpunni
Stjörnukort af Hörpunni sem sýnir nokkrar stjörnur og djúpfyrirbæri. Smellið á myndina til þess að ná í stærra kort.