Geimskot Endeavour

14. júlí 2009

Gert er ráð fyrir að geimferjan Endeavour leggi af stað til Alþjóðlegu geimstöðvarinnar um klukkan 22:03 að íslenskum tíma í dag (mið.). Geimferjan átti að leggja af stað á sunnudag en geimskotinu hefur verið frestað nokkrum sinnum. Nú er bara að vona að það besta!

Sjö geimfarar verða um borð í geimferjunni, fimm frá Bandaríkjunum, einn Kanadamaður og einn Japani. Áætlað er að ferðalagið standi yfir í 16 daga. Megintilgangur þess er að ljúka við uppsetningu Kibo rannsóknarstofuna sem er á vegum Japönsku geimferðastofnunarinnar (JAXA). Skömmu eftir að geimferjan leggst upp að Alþjóðlegu geimstöðinni mun Bandaríkjamaðurinn Tim Kopra hafa vistaskipti við Japanann Koichi Wakata og slást í hóp sex íbúa Alþjóðlegu geimstöðvarinnar. Wakata verður þar með hluti af áhöfn geimferjunnar og snýr til baka til jarðar.

Hér eru nokkrir fróðleiksmolar í tengslum við ferðina:

Þessi leiðangurinn verður 127. ferðalag leiðangur bandarísku geimferjanna út í geim. Þetta verður í 23. sinn sem Endeavour flýgur út í geim en það eru einungis sjö ferðir eftir hjá þeim þremur geimferjum sem enn eru heilar.

Út frá sætaskipan í geimferjunni verður bandaríski geimfarinn Christopher Cassidy 500. einstaklingurinn til þess að fara út í geim. Það er dágóður fjöldi!

Heiti rannsóknarstofunnar Kibo merkir von á japönsku 

Þegar geimferjan er komin á loft verða tveir Kanadamenn samtímis í geimnum í fyrsta sinn í sögunni, þau Julie Payette og Bob Thirsk. Julie verður um borð í geimferjunni allan tímann en Bob dvelur enn um sinn í Alþjóðlegu geimstöðinni.

Aðaleldsneytistankurinn geymir fljótandi vetni og súrefni sem renna saman, losa orku og mynda vatnsgufu. Hann er ekki endurnýttur ólíkt fasteldsneytishreyflunum tveimur sem eru festir utan á tankinn. Mynd: NASA/Jack Pfaller

Hægt verður að fylgjast með geimskotinu í beinni útsendingu kl. 22:03  á sjónvarpsrásinni NASA TV.

NASA er með sérstaka sjónvarpsrás (NASA TV) sem mun sýna geimskotið og undirbúning þess í beinni útsendingu.

Þegar geimferjunni er skotið á loft situr hún á risastórum eldsneytistanki sem geymir fljótandi vetni og súrefni. Eldsneytinu er dælt yfir í hreyflana þrjá aftan á geimferjunni þar sem vetnið gengur í samband við súrefni og myndar vatnsgufu. Við það losnar mikil orka (jafnmikil og þarf til þess að skilja vetni og súrefni að með rafgreiningu eins og t.d. í vetnisstöðinni við Vesturlandsveginn í Reykjavík). Meginhluta orkunnar sem þarf til þess að koma geimferjunni á braut um jörðu kemur þó frá hvítu fasteldsneytishreyflunum. Eldsneytið á þeim er blanda af ammoníumperklórati, áli, kolefnisfjölliðum og fleiri efnum. Ekki er kveikt á þeim fyrr en búið er að ræsa vélar geimskutlunnar því þegar bruninn er farinn af stað verður ekki aftur snúið og eldsneytið í þeim brennur uns það klárast.

Það þarf gífurlega orku til þess að koma geimfarinu á loft en geimferjan og eldsneytistankarnir vega samanlagt um tvö þúsund tonn! Megnið af heildarþunganum er eldsneyti og eldsneytistankar því geimferjan sjálf er aðeins 79 tonn að þyngd (tæp 5% af heildarþyngdinni). Til samanburðar má geta þess að fullvaxin steypireyður vegur um 100-120 tonn.

Við birtum hér að neðan upptöku okkar (3 mín. 4 sek.) af beinni útsendingu af geimskoti til Hubblesjónaukans í maí á þessu ári. Þegar við skiljum við geimferjuna eftir þriggja mínútna ferðalag er hún stödd í rúmlega 50 km hæð yfir Atlantshafinu og ferðast á hraðanum 5 km/sek.

Hér er skýringarmynd af ferðalagi geimskutlunnar frá því hún fer á loft þangað til hún snýr aftur til jarðar.

Skýringarmynd af flugi geimferjunnar. Einungis níu mínútur líða frá flugtaki þangað til aðaleldsneytistankurinn losnar frá geimferjunni. FEH = fasteldsneytishreyflar. Mynd af vefsíðunni aerospaceweb.org.

Fasteldsneytishreyfill losnar frá eldsneytistankinum

Hér er eldra myndskeið frá geimskoti þar sem öðrum fasteldsneytishreyflinum er fylgt eftir frá því að hann losnar í um 40 km hæð og uns hann fellur í Atlantshafið. Báðir hvítu hreyflarnir eru endurnýttir en stóri ryðliti eldsneytistankurinn er einnota og splundrast áður en hann fellur í Kyrrahaf fjarri skipaleiðum. Í upphafi er hreyfillinn staddur í heiðhvolfinu þar sem loftið er margfalt þynnra en í veðrahvolfinu nálægt yfirborði jarðar. Þetta má meðal annars sjá af því hvað himininn er dökkur (minna af sameindum til þess að tvístra bláa ljósinu frá sólinni). Myndskeiðið endar á því að hreyfillinn fellur í Atlantshafið þangað sem hann er sóttur. Í lokin sést hinn hreyfillinn falla í sjóinn skammt frá.

 

Heimildir

1. Hafið bláa hafið - höfin og lífríki þeirra á vefsíðu Ríkisútvarpsins.
2. Solid Rocket Booster Jettison eftir Doug Jackson á vefsíðunni Aerospaceweb.
3. Space Shuttle External Tank á vefsíðunni Students for Exploration and Development of Space.
4. Space Shuttle Solid Rocket Booster á vefsíðunni Wikipedia.
5. Space Shuttle Mission STS-127. A Porch in Space. Press Kit June 2009. 
6. STS-127 Mission Summary.
7. Vefsíða NASA.