Geimsjónaukar NASA halda stjörnufræðiárið hátíðlegt

11. nóvember 2009

Fyrir 400 árum hratt Galíleó Galílei af stað byltingu þegar hann beindi stjörnusjónaukanum sínum til himins og deildi því sem hann sá þar. Árið 2009 höldum við upp á þennan viðburð á alþjóðlegu ári stjörnufræðinnar. Til þess að fagna þessum tímamótum beindi NASA geimsjónaukum sínum, Hubble, Spitzer og Chandra, að miðju Vetrarbrautarinnar okkar. Niðurstaðan er óneitanlega stórglæsileg!

Þetta er nákvæmasta ljósmynd sem tekin hefur verið af miðju Vetrarbrautarinnar hingað til. Myndin þekur svæði á himninum sem er næstum helmingi smærra en fullt tungl. Sem betur fer er sólkerfið okkar í um 25.000 ljósára fjarlægð frá þessum ósköpum.

Allir hlutir gefa frá sér rafsegulgeislun (ljós) á mismunandi bylgjulengdum sem háð er orku þeirra. Á myndinni eru orkuríkustu svæðin (heitustu) bláleit eða fjólublá en rauðu og gulu svæðin orkuminni og kaldari.

Á myndinni eru athuganir Hubblessjónaukans gulleitar. Hubble gerði athuganir á nær-innrauðu ljósi sem sýna stjörnumyndunarsvæði og hópa meðalheitra stjarna. Athuganir Spitzer eru á fjórum mismunandi bylgjulengdum innrauðs ljóss, táknaðar í appelsínugulu og rauðu, og sýna glóandi ský og þræði úr gasi og ryki. Athuganir Chandra sýna orkuríkustu svæðin þar sem röntgengeislun er allsráðandi.

En hvað sést á myndinni? Þú getur smellt á hana til að sjá stærri útgáfu.

Á bakvið bjarta bláa blettinn, hægra megin miðu, Sagittarius A, er risasvartholið í miðju Vetrarbrautarinnar. Þetta svarthol er fjórum milljón sinnum massameira en sólin okkar. Gasið í Sagittarius A er gríðarlega orkuríkt, yfir milljón gráðu heitt, og sendir því frá sér röntgengeislun. Vinstra megin á myndinni er annað bláleitt orkuríkt svæði sem gengur undir því óþjála nafni 1E 1743,1-2843. Þetta er tvístirnakerfi þar sem nifteindastjarna eða svarthol er á braut um risastjörnu. Fylgihnötturinn rífur í sig efni frá risastjörnunni sem hitnar við það upp í milljónir gráða og gefur frá sér röntgengeislun.

Stóru gasbogarnir til vinstri eru brún risasameindaskýs. Þessi sameindaský eru stjörnumyndunarsvæði sem nálægar orkuríkar stjörnur í Bogaþyrpingunni uppljóma. Í Bogaþyrpingunni eru þúsundir risastjarna, hver um sig miklu stærri en sólin okkar.

Sunnan Bogaþyrpingarinnar er Sigðin. Sigðin er geil í gasskýinu sem stjörnurnar í Fimmburaþyrpingunni hafa myndað. Stjörnurnar í Fimmburaþyrpingunni gefa frá sér öfluga stjörnuvinda sem blæs nærliggjandi gasi burt og myndar Sigðina.

Skammt frá Fimmburaþyrpingunni er Byssustjarnan, ein stærsta stjarna sem þekkist í Vetrarbrautinni okkar. Hún er 80 til 150 sinnum massameiri en sólin og mun hún enda ævi sína sem sprengistjarna eftir fáeinar milljónir ára. Á tuttugu sekúndum geislar Byssustjarnan frá sér jafnmikilli orku og sólin gerir á einu ári!

Eins og sjá má er miðja Vetrarbrautarinnar í senn óhemju falleg og ógnvekjandi. Sem betur fer eigum við tæki og tól til að skyggnast inn í miðjuna og uppgötva nýja hluti.

Miðja Vetrarbrautarinnar séð með augum þriggja geimsjónauka, Hubble, Spitzer og Chandra.

Miðja Vetrarbrautarinnar séð á þremur mismunandi tegundum rafsegulgeislunar, innrauðu ljósi, sýnilegu ljósi og röntgengeislun.

Heimild:

• NASA's Great Observatories Celebrate International Year of Astronomy. Hubblesite.org
• BadAstronomy.com