Sverðþokan í Óríon í nýju ljósi

10. febrúar 2010

Sverðþokan í Óríon (M42) er meðal fegurstu fyrirbæra næturhiminsins sem stjörnuáhugafólk getur skoðað í gegnum litla stjörnusjónauka. Þokan logar dauflega í sverði veiðimannsins mikla Óríons svo tiltölulega einfalt er að finna hana á himninum. Þessi risavaxna stjörnuverksmiðja er í um 1350 ljósára fjarlægð frá jörðinni. Nýverið beindi Stjörnustöð Evrópu á suðurhveli (ESO) VISTA sjónaukanum á Sverðþokuna og var þá þessi glæsilega ljósmynd tekin.

VISTA er innrauður stjörnusjónauki. Það gerir honum kleift að skyggnast djúpt inn í ryksvæðin í stjörnuþokunni. Þessi svæði eru venjulega ósýnileg í sýnilegu ljósi en í innrauðu ljósi sjást þar ungar og mjög virkar og heitar bláar stjörnur. Frá mörgum þessara stjarna streymir gas á um 700.000 km/klst sem mótar þokuna líkt og náttúrulegur myndhöggvari. Forvitnilegt er að skoða muninn á þokunni í sýnilegu ljósi og innrauðu.

Sverðþokan í sýnilegu ljósi (vinstri) og innrauðu ljósi. Ljómþokur eins og Sverðþokan lýsa vegna orkuríks útblás ljóss sem heitar og ungar stjörnur senda frá sér. Svæðið rétt yfir miðjunni á vinstri myndinni er greinilega hulið ryki en hægra meginn sést hvernig hægt er að sjá í gegnum þykknið með innrauðu ljósi. Mynd: ESO/J. Emerson/VISTA & R. Gendler, Cambridge Astronomical Survey Unit

Sverðþokan á næturhimninum

Sverðþokan er sýnileg á himinum yfir Íslandi um þessar mundir. Til að finna hana er auðveldast að staðsetja fyrst beltið eða fjósakonurnar í Óríon sem margir kannast við. Í gegnum litla sjónauka er þokan fölgræn á litinn. Við um 50x stækkun sérðu að í þokunni miðri eru fjórar stjörnur sem mynda trapisu.

Kort af stjörnumerkinu Óríon.

- Sævar Helgi Bragason