Galíleósjónaukinn - sjónauki í alla skóla landsins

Galíleósjónaukinn er ódýr en vandaður linsusjónauki með 50mm ljósopi (tvær tommur) og 25x og 50x stækkun (með Barlow linsu). Með Galíleósjónaukanum er leikur einn að skoða gígótt landslag tunglsins, fjögur tungl á hringsóli umhverfis Júpíter, kvartilaskipti Venusar, hringa Satúrnusar, jafnvel stjörnuþokur, þyrpingar og vetrarbrautir í órafjarlægð.

Galíleósjónaukinn er ekki leikfangasjónauki, heldur alvöru stjörnusjónauki sem stjarnvísindamenn, stjörnuáhugamenn og raunvísindakennarar útbjuggu í sameiningu í tilefni af Alþjóðlegs árs stjörnufræðinnar 2009.

Hægt er að kaupa eintak hjá Sjónaukar.is.

Haustið 2010 verður grunn- og framhaldsskólum á Íslandi færður Galíleósjónauki að gjöf auk fræðslumyndarinnar Horft til himins. Markmiðið með gjöfinni er að efla áhuga skólabarna á raunvísindum. Er þetta stærsta vísindamiðlunarverkefni sem ráðist hefur verið í á Íslandi. Fjármögnun þess hefur verið tryggð með ómetanlegum stuðningi nokkurra góðra aðila.

Nánari upplýsingar

Mynd af tunglinu tekin með Galíleósjónaukanum. Mynd: Andreas O. Jaunsen/IAU/IYA2009/Galileoscope

Á ári stjörnufræðinnar var haldið upp á að 400 ár voru liðin frá því að Galíleó beitti fyrstur manna sjónauka til rannsókna á himingeimnum. Ár stjörnufræðinnar var haldið að frumkvæði Alþjóðasamband stjarnvísindamanna (the International Astronomical Union: IAU) og UNESCO. Yfir 140 þjóðir tóku þátt í hátíðahöldunum með ýmsum hætti. 

Með hjálp sjónauka geta allir séð það sem Galíleó sá og jafnvel meira til. En ekki eru allir svo heppnir að eiga stjörnusjónauka. Til þess að gera sem flestum kleift að sjá og upplifa undur alheimsins hafa stjörnufræðingar, sjóntækjafræðingar og raunvísindakennarar tekið sig saman og útbúið ódýran en mjög vandaðan stjörnusjónauka, Galíleósjónaukann (Galileoscope). Galíleósjónaukinn hefur:

• Ljósop: 50 mm (2 tommur)
• Brennivídd: 500 mm (f/10)
• Augngler: 20 mm
• Stækkun: 25x (50x með Barlow linsu)
• Sjónsvið: 1½° (¾° með Barlow linsu)
• Augnfró augnglers: 16 mm (22 mm með Barlow linsu)

Ljósopið segir til um þvermál eða stærð linsunnar. Sjónsviðið er stærð þess svæðis sem þú sérð á himninum, þegar horft er í gegnum augngler sjónaukans. Fullt tungl þekur um ½° af himninum svo sjónsviðið er þrefalt stærra en fullt tungl. Með öðrum orðum kæmust þrjú full tungl fyrir inni í sjónsviðinu. Þetta sjónsvið er nógu vítt til þess að Sjöstirnið, falleg lausþyrping í Nautinu, komist fyrir í sjónsviði sjónaukans. Með sjónaukanum fylgir líka Barlow-linsa sem tvöfaldar stækkunina og helmingar sjónsviðið.

Augnfró er sú fjarlægð sem augað þarf að vera frá augnglerinu til þess að þú sjáir allt sjónsvið sjónaukans. Því lægri sem þessi tala er, því nær augnglerinu verður þú að vera. Það getur stundum verið óþægilega nálægt. Í Galíleósjónaukanum er augnfróin við 25x stækkun 16mm og 22mm við 50x stækkun, sem er mjög þægileg augnfró. Það er, með öðrum orðum, mjög einfalt og þægilegt að horfa í gegnum Galíleósjónaukann.

Galíleósjónaukinn kemur ósamsettur en sáraauðvelt er að setja hann saman. Á innan við fimm mínútum getur þú verið komið með í hendurnar fullsamsettan stjörnusjónauka. Engin þörf er á verkfærum, lími eða límböndum - allt fellur fullkomlega saman eins og pússl.

Athugaðu að Galíleósjónaukanum fylgir ekki þrífótur. Sjónaukinn passar aftur á móti á alla hefðbundna þrífætur. 

Hvað sést með Galíleósjónaukanum?

Best er að skoða þau fyrirbæri sem Galíleó sjálfur skoðaði fyrir 400 árum. Galíleósjónaukinn er hugsaður til að sýna þér:

• Fjöll og gíga á tunglinu - tunglið lifnar við í gegnum Galíleósjónaukann
• Fjögur tungl á hringsóli um Júpíter - dans Júpítertunglanna fjögurra sem Galíleó uppgötvaði með sínum sjónauka.
• Hringa Satúrnusar - með 50x stækkun Galíleósjónaukans sérð þú hringa Satúrnusar í öllu sínu veldi.
• Kvartilaskipti Venusar - Venus vex og dvínar, eins og tunglið, sem sýndi Galíleó að Venus snýst umhverfis sólina en ekki jörðina.
• Stjörnuþyrpingar eins og Sjöstirnið í Nautinu og Býflugnabúið í Krabbanum.
• Stjörnuþokur eins og Sverðþokuna miklu í Óríon
• Andrómeduvetrarbrautina M31

Svon sérðu tunglið með Galíleósjónaukanum við 50x stækkun, Sjöstirnið við 25x stækkun og Júpíter við 50x stækkun.

Styrktaraðilar verkefnis

			Þorsteinn Ingi Sigfússon
			Sjónaukar.is