Athugaðu, opna í nýjum glugga. Prenta útSenda hlekk á þessa síðu til vinar

Digg This! Del.icio.us; Reddit Stumble It! Facebook

Elysiumsléttan (Elysium Planitia)

Elysiumsléttan er næst stærsta eldfjallasvæðið á Mars á eftir Þarsissvæðinu, ríflega 1700 km í þvermál. Á svæðinu eru þrjú stór eldfjöll, þau Hecates Þolus, Elysiumfjall og Albor Þolus, talið frá norðri til suðurs, allt dyngjur. Elysium var svæði í undirheiminum í grískri goðafræði þar sem sálir hugrakkra og hetja lögðust til hinstu hvílu.

Elysiumfjall (Elysium Mons) er stærsta eldfjall svæðisins og fannst á myndum sem Mariner 9 tók árið 1972. Fjallið gnæfir tæpa 14 km upp úr sléttunni í kring en 16 km upp úr meðalhæð yfirborðsins. Fjallið er 240 km í þvermál og á tindi þess er 14,6 km breið askja.

Hecates Þolus (Hecates Tholus) er fremur lítið eldfjall á mælikvarða Mars. Fjallið er á norðausturhluta Elysiumsléttunnar og rís ekki nema 5,3 km upp úr yfirborðinu en er 183 km í þvermál. Á tindi fjallsins er 10 km breið og 600 metra djúp askja.

Albor Þolus (Albor Tholus) er syðsta og minnsta eldfjallið á Elysiumsléttunni. Fjallið er um 4,5 km hátt og 160 km í þvermál. Á tindi fjallsins er 30 km breið og 3 km djúp askja.

Frosið haf

Árið 2005 rannsakaði hópur reikistjörnufræðinga myndir af Elysiumsléttunni frá evrópska könnunarfarinu Mars Express. Myndirnar sýndu það sem virðist vera íshaf undir þykku gjóskulagi nærri Athabasca dalnum, sem er um 1180 km sunnan Elysiumfjalls. Svæðið er 800 x 900 km stórt og þykkt hafsins líklega um 45 metrar. Það er því ekki ósvipað Norðursjó að stærð og dýpt.

Mynd Mars Express geimfarsins af Elysium-sléttunni sem sýnir, að því er virðist, frosið og sprungið haf þakið ryki.

Tilgáta reikistjörnufræðingana gengur út að eitt sinn hafi mikið eldgos orðið undir vatni við Cerberus Fossae sprungusvæðið fyrir um 2 til 10 milljón árum og í kjölfarið hafi orðið hamfaraflóð sem þakti gríðarstórt svæði og rann niður Athabasca dalinn. Þar stöðvaðist vatnið í lokaðri dæld og fraus frekar skjótt. Á yfirborðinu sjást ummerki þessa íshafs en það virðist sprungið og brotið í fleka líkt og ísjakar sem fljóta á vatni. Á svæðinu eru mjög fáir árekstragígar sem sýnir að svæðið er mjög ungt. Miðað við ummerkin á yfirborðinu gæti ísinn enn verið til staðar undir gjóskulaginu.

Samsett mynd sem sýnir hæðarkort MOLA í Mars Global Surveyor af Cerberus Fossae og Athabasca dalnum. Myndin hægra megin tók MOC myndavélin í Mars Global Surveyor af sprungukerfi Cerberus Fossae.

Á svipuðum stað á Elysiumsvæðinu hafa ennfremur fundist merki um metan í lofthjúpnum. Tilvist metans er mjög merkileg út frá efnafræðilegu sjónarmiði þar sem metan er frekar hvarfgjarnt efnasamband og ætti að endast fremust stutt í lofthjúpnum. Það er því greinilega eitthvert ferli sem endurnýjar metanið statt og stöðugt. Algengast er að metan verði til við líf en einnig með eldvirkni.

Heimildir:

  1. Ice flows in Elysium on Mars? Astronomy.com. Sótt 04.06.08.
  2. Hecates Tholus in 3D. ESA. Sótt 04.06.08.
  3. Volcanology of the Elysium Volcanoes. J. B. Plescia, Applied Physics Laboratory, Johns Hopkins University. pdf-skjal)
  4. Recent activtiy on Mars: Fire and Ice. Sótt 04.06.08.
Digg This! Del.icio.us; Reddit Stumble It! Facebook