M45 - Sjöstirnið í Nautinu

Athugaðu, opna í nýjum glugga. Prenta útSenda hlekk á þessa síðu til vinar

Digg This! Del.icio.us; Reddit Stumble It! Facebook
Sjöstirnið (M45) í Nautinu
Sjöstirnið (M45) í Nautinu
Sjöstirnið (M45) í Nautinu í sýnilegu ljósi. Mynd: NASA/ESA
Helstu upplýsingar
Tegund Lausþyrping
Stjörnulengd 03klst 47mín 24sek
Stjörnubreidd +24° 7′ 
Fjarlægð 440 ljósár (135 parsek)
Sýndarbirtustig +1,4
Hornstærð 1,8 gráður
Radíus
8 ljósár
Stjörnumerki Nautið

Sjöstirnið (einnig þekkt sem Messier 45, M45 eða Systurnar sjö (Pleiades)) er lausþyrping ungra, blárra og heitra stjarna í stjörnumerkinu Nautinu. Auðvelt er að sjá Sjöstirnið með berum augum á heiðskírri nótu og það lítur mjög vel út í handsjónauka. Samkvæmt grísku goðsögnunum eru stjörnurnar sjö dætur Atlasar og Pleione. Sex stjörnur eru greinilegar en goðsögnin segir að sú sjöunda (Merópa) hafi dofnað af skömm eftir samneyti við dauðlegan mann. Japanska nafnið á þyrpingunni, Subaru, er bæði notað fyrir bílafyrirtæki og risasjónauka á Hawaii.

Sjöstirnið er 45. fyrirbærið í skrá franska stjörnufræðingsins Charles Messiers yfir þokur og þyrpingar sem gefin var út árið 1771. Messier færði þyrpinguna í skrá sína hinn 4. mars árið 1769.

Sjöstirnið er ung stjörnuþyrpgin, líklegast innan við 100 milljón ára. Þyrpingin er umlukin bláleitu þokuskýi sem lýsist upp vegna endurvarps frá stjörnum Sjöstirnisins. Slík þoka kallast endurskinsþoka. Bjartasti hluti þokunnar er við stjörnuna Merópu. Hana uppgötvaði Ernst Wilhelm Tempel með fjögurra tommu linsusjónauka sínum hinn 19. október 1859. Lengi vel töldu menn þokuna efnisleifar frá myndun þyrpingarinnar er svo er ekki. Þokan er alls ótengd þyrpingunni, það vill einungis svo til að Sjöstirnið er á leið í gegnum hana á ferð sinni um Vetrarbrautina.

Goðsagnir

Sjöstirnið hefur þekkst frá forsögulegum tíma enda er þyrpingin áberandi á himninum. Með berum augum minnir hún um margt á litla útgáfu af Karlsvagninum. Minnst er á þyrpinguna í Illíonskviðu Hómers frá um 750 f.Kr. og í Ódysseifskviðu sem skrifuð var tæpum þrjátíu árum síðar. Í biblíunni er þrisvar sinnum minnst á Sjöstirnið, tvisvar í Jobsbók (9:9 og 38:31):

8 hann sem þenur út himininn aleinn,
og gengur á háöldum sjávarins,
9 hann sem skóp Vagnstirnið og Óríon,
Sjöstjörnuna og forðabúr sunnanvindsins,

31 Getur þú þrengt sjöstirnis-böndin
eða fær þú leyst fjötra Óríons?
32 Lætur þú stjörnumerki dýrahringsins koma fram á sínum tíma
og leiðir þú Birnuna með húnum hennar?

og einu sinni í Amos:

8 Hann, sem skóp sjöstjörnuna og Óríon, sem gjörir niðmyrkrið að björtum morgni og dag að dimmri nótt, sem kallaði á vötn sjávarins og jós þeim yfir jörðina, Drottinn er nafn hans.

Sjöstirnið er oft kallað Systurnar sjö. Í grískri goðafræði voru systurnar sjö dætur Atlasar og Pleione, þær Alkýóna, Asterópa (tvístirni, stundum líka kallað Sterópa), Elektra, Maia, Merópa, Taygeta og Kalæno.

Í erlendum tungumálum ber Sjöstirnið mismunandi nöfn. Margir kannast við japanska heitið á þyrpingunni sem þó er sjaldnast notað í tenglsum við hana sjálfa en það er nafnið Subaru. Bifreiðategundin er einmitt nefnd eftir þyrpingunni og hið sama má segja um Subaru-sjónaukann á Mauna Kea. Persneska nafnið á Sjöstirninu er Soraya sem íranska keisaraynjan var síðar nefnd eftir.

Fjarlægð

 

Að skoða Sjöstirnið

Sjöstirnið er að finna skammt norðvestur af björtu rauðu risastjörnunni Aldebaran, sem er bjartasta stjarna Nautsins. Við Aldebaran er önnur þekkt lausþyrping sem kallast Regnstirnið (e. Hyades) og gaman er að skoða með víðum handsjónauka. Aldebaran er þó ekki hluti þeirrar þyrpingar heldur stjarna í forgrunni í ríflega 68 ljósára fjarlægð en Regnstirnið er í 150 ljósára fjarlægð.

Sjöstirnið er glæsilegt á að líta með handsjónauka eða linsusjónauka með litla stækkun og breiðu sjónsviði. Þyrpingin nýtur sín nefnilega best við litla stækkun því hún nær yfir stórt svæði á himninum, næstum fjórfalt stærra svæði en fullt tungl.

Við þokkalegar aðstæður má greina að minnsta kosti sex stjörnur með berum augum, en við góðar aðstæður sjást frá níu upp í tólf stjörnur í þyrpingunni. Áður en stjörnusjónaukinn var fundinn upp voru til sögur af mönnum sem sögðust sjá meira en fjórtán stjörnur með berum augum í þyrpingunni.

Sjöstirnið er mjög nærri sólbaugnum (fjórar gráður frá honum). Sólbaugurinn er sú braut sem sólin, tunglið og reikistjörnurnar virðast ganga eftir á himninum. Af þeim sökum gengur tunglið oft fyrir þyrpinguna. Þá hverfur Sjöstirnið á bak við tunglið og getur slíkur atburður verið mjög fallegur á að líta.

 

 

 

Digg This! Del.icio.us; Reddit Stumble It! Facebook