Venus Express

Venus Express er fyrsti lei­angur evrˇpsku geimstofnunarinnar (ESA) til nßlŠgustu reikistj÷rnunnar vi­ okkur og fyrsti lei­angurinn til hennar frß ■vÝ a­ Magellan-geimfari­ sveima­i um reikistj÷rnuna milli 1990 og 1994. Venus Express er annar lei­angur Evrˇpu til annarrar reikistj÷rnu. Fyrsti lei­angurinn var Mars Express sem rannsaka­ hefur rau­u reikistj÷rnuna frß ■vÝ sÝ­la ßrs 2003 en ■ri­ji lei­angurinn er fyrirhuga­ur Ý kringum 2012 og hyggst ESA ■ß senda BepiColombo-geimfari­ til Merk˙rÝusar.

Venus Express var skoti­ ß loft Ý nˇvember 2005 me­ Soyuz-Fregat eldflaug frß Baikonur-geimfer­ami­st÷­ R˙ssa Ý Kasakstan. Soyuz-eldflaugin er ein ßrei­anlegasta eldflaug heimsins. Frß ■vÝ h˙n fˇr fyrst ß loft ßri­ 1963 hafa yfir 1600 geimskot ßtt sÚr sta­ og 98% heppnast vel.

Upphaflega ßtti Venus Express a­ fara ß loft hinn 26. oktˇber 2005 en fresta var­ geimskotinu vegna einhvers konar mengunar innan eldflaugarinnar. Geimfari­ ß a­ hringsˇla um Venus Ý tv÷ ßr a­ minnsta kosti og gera ß ■eim tÝma mŠlingar ß yfirbor­inu og lofthj˙pnum.

Nřjustu fregnir af Venus Express

 

Mynd VIRTIS litrˇfsgreinisins af su­urpˇl Venusar. Vinstri hli­in ß myndinni snřr a­ sˇlinni en hŠgra megin er nˇtt. Athugi­ a­ myndin er ekki Ý rÚttum litum.

 

13. aprÝl 2006

Borist hafa spennandi myndir af su­urpˇl Venusar frß VIRTIS litrˇfsgreininum. Hann er ■eim kostum gŠddur a­ geta teki­ myndir bŠ­i Ý sřnilegu ljˇsi og ß innrau­a svi­inu. Myndin hÚr a­ ofan er tekin Ý um 200 ■˙sund km fjarlŠg­ (hßlf vegalengdin milli jar­arinnar og tunglsins). ┴ myndinni sjßst skř ofarlega Ý lofthj˙pnum ß daghli­ og nŠturhli­ Venusar. Stj÷rnufrŠ­ingar eru mj÷g spenntir fyrir ■vÝ a­ kanna d÷kka ■yrilinn sem sÚst vi­ su­urpˇlinn ß myndinni. M÷rg tŠkifŠri munu gefast til ■ess og mun upplausnin ver­a 100x betri ■egar geimfari­ kemst nŠst reikistj÷rnunni.

Heimild: FrÚtt frß ESA dags. 13. aprÝl 2006

Systurfar Mars Express

Venus Express

Segja mß a­ ESA slßi tvŠr flugur Ý einu h÷ggi me­ Venus Express lei­angrinum. Stˇr hluti geimfarsins byggist ß h÷nnun og vÝsindatŠkjum sem ■egar hafa flogi­ um bor­ Ý Mars Express og fyrirrennara ■ess Rˇsetta-geimfarinu. Mars Express og Venus Express eru ■vÝ systurf÷r, b˙in til Ý kringum mˇ­urfari­ Rˇsetta sem er eitt dřrasta og metna­arfyllsta verkefni ESA hinga­ til. Ůa­ kosta­i yfir milljar­ evra og ßkvß­u stjˇrnarmenn ESA ■vÝ a­ nřta h÷nnun, tŠki og ■ekkingu sem ■egar var til sta­ar frß Rˇsetta-verkefninu fyrir a­ra lei­angra og spara sÚr ■annig fÚ. Verkefnin sem komu Ý kj÷lfari­ var ■ar af lei­andi hŠgt a­ skipuleggja, smÝ­a og senda ß loft ˇvenju hratt og fyrir minni fjßrhŠ­ en venjulega, vegna ■ess sem sparast me­ skemmri ■rˇunartÝma og endurnřtingu hluta frß hinum geimf÷runum.

Kostna­urinn vi­ Mars Express hljˇ­ar upp ß a­eins 300 milljˇnir evra en a­eins um 220 milljˇnir evra fyrir Venus Express. Venus Express er seinasta geimfari­ Ý ■essari fj÷lskyldu.

Uppbygging geimfarsins

١tt Mars Express og Venus Express sÚu systurf÷r ■urfti a­ breyta ÷rlÝti­ h÷nnun ■ess sÝ­arnefnda. ┴stŠ­an er s˙ a­ umhverfi­ Ý kringum Venus er ˇlÝkt umhverfinu vi­ Mars. Mars er helmingi lengra frß sˇlu en j÷r­in og ■ar af lei­andi er mj÷g kalt ■ar Ý kring. Sˇlarorkan er um ■a­ bil helmingi minni ■ar en hÚr. Vi­ Venus er sˇlin nŠstum tvisvar sinnum bjartari en vi­ j÷r­ina og ■ar hitnar geimfari­ nŠstum fjˇrum sinnum meira en vi­ Mars. Til a­ halda geimfarinu innan ÷ruggra hitamarka var­ ESA a­ gŠta betur a­ h÷nnun ■ess svo ■a­ henta­i betur umhverfinu vi­ Venus. Geimfari­ ver sig gegn hita og geislun me­ 23 einangrunarl÷gum. Segja mß a­ Mars Express sÚ hanna­ til a­ halda ß sÚr hita ß me­an Venus Express ß a­ halda sÚr sv÷lu.

BŠ­i geimf÷rin er um ■a­ bil einn og hßlfur metri a­ breidd ■egar sˇlarrafhl÷­upl÷turnar eru ekki teknar me­ Ý reikninginn. ┴ Venus Express eru sˇlarrafhl÷­upl÷turnar helmingi smŠrri en ß Mars Express vegna meiri sˇlarorku vi­ Venus. Hver sˇlarrafhla­a ■olir allt a­ 120░C og henta ■annig betur til fer­alags til Venusar.

A­drßttarkraftur Venusar er nŠstum sß sami og a­drßttarkraftur jar­ar, e­a ßttfaldur a­drßttarkraftur Mars. Til ■ess a­ komast ß braut um Venus ■ar Venus Express ■vÝ meiri orku en til dŠmis Mars Express ■egar ■a­ komst ß braut um Mars. Um bor­ Ý geimfarinu eru 570 kg af eldsneyti (20% meira en Ý Mars Express) og er eldsneytismassinn um helmingur af heildarmassa geimfarsins. ┴ 50 daga fresti ver­ur a­ lei­rÚtta braut Venus Express me­ tilliti til hŠ­ar vegna ■ess a­ a­drßttarkraftur sˇlar togar Ý geimfari­ og lengir braut ■ess um 1,5 km ß dag, ■egar geimfari­ er fjŠrst reikistj÷rnunni.

Markmi­ lei­angursins

Venus er dularfull reikistjarna og eigum vi­ enn margt ˇlŠrt um hana. Ůrßtt fyrir a­ h˙n sÚ oft k÷llu­ systir jar­ar er h˙n eins ˇlÝk j÷r­inni og hugsast getur. Massinn og stŠr­in er nßnast s˙ sama en a­stŠ­ur Ý lofthj˙pnum og vi­ yfirbor­i­ eru mj÷g ˇlÝkar.

Grˇ­urh˙saßhrif ß Venusi
StŠrri mynd

┴ Venusi sÚst aldrei til sˇlar e­a stjarnanna. Íll reikistjarnan er umlukin grÝ­ar■ykku skřjalagi svo aldrei sÚst ni­ur ß yfirbor­i­. Lofthj˙purinn er svo ■ykkur a­ g÷ngufer­ ß yfirbor­i reikistj÷rnunni vŠri sambŠrileg ■vÝ a­ ganga undir 1000 metra dj˙pu vatni hÚr ß j÷r­inni. Geimfari myndi kremjast eins og gosdˇs sem stigi­ er ß. Enn verra er ■ˇ a­ lofthj˙purinn er a­ 95 hundra­shlutum ˙r grˇ­urh˙salofttegundinni koldÝoxÝ­ sem veldur ■vÝ a­ yfirbor­i­ er heitara en heitasti bakaraofn e­a Ý kringum 450-480░C.

Lofthj˙pur Venusar er lÝka vindasamur. ═ efstu hlutum lofthj˙psins nŠr vindhra­inn tŠplega 90 metrum ß sek˙ndu. Til samanbur­ar var mesti styrkur fellibylsins KatrÝnar, sem lag­i borgir vi­ su­urstr÷nd BandarÝkjanna Ý r˙st, Ý kringum 65 metrar ß sek˙ndu. ┴ yfirbor­inu er vindurinn a­eins fßeinir metrar ß sek˙ndu. Lofti­ sem vindurinn feykir er aftur ß mˇti svo ■ykkt a­ lÚttur andvari ß Venusi lÝktist helst ■vÝ a­ fß v÷rubÝl ß fullri fer­ Ý andliti­.

Yfirbor­i­ sjßlft vir­ist fremur ungt og fßir gÝgar eru sřnilegir ß ratsjßrmyndum Magellan-geimfarsins, sem rennir sto­um undir ■ß kenningu a­ yfirbor­i­ Ý heild sinni hafi endurmyndast fyrir um 500 milljˇn ßrum Ý kj÷lfar gÝfurlegrar eldvirkni. Ekki er vita­ hvort eldvirkni eigi sÚr enn sta­ Ý dag en ■a­ er me­al ■ess sem Venus Express ß a­ leita eftir.

Tekin saman ß Venus Express a­ leita svara vi­ eftirfarandi spurningum:

  • Hva­ veldur h÷r­um sn˙ningi lofthj˙psins og sterkum vindum?

  • Hvernig virkar skřjakerfi­?

  • Hvernig myndast og ■rˇast skř og mistur Ý mismunandi hŠ­?

  • Hva­a ferli rß­a efnauppbyggingu lofthj˙psins?

  • Hva­a hlutverk leika grˇ­urh˙saßhrifin Ý ■rˇun loftslagsins ß Venus?

  • Hva­ rŠ­ur ˙tstreymisferlum lofthj˙psins?

  • Hva­ olli endurmyndun yfirbor­sins fyrir um 500 milljˇn ßrum?

  • Hvers vegna endurvarpa sum svŠ­i ß yfirbor­inu ratsjß svona vel?

  • Er eld- og skjßlftavirkni enn til sta­ar ß reikistj÷rnunni?

Sv÷r vi­ ■essum spurningum koma til me­ a­ hjßlpa okkur a­ skilja ■rˇun innstu reikistjarna sˇlkerfisins og hvernig fari­ gŠti fyrir j÷r­inni ef vi­ p÷ssum okkur ekki. Hvers vegna er Venus svona ˇlÝk j÷r­inni? Var Venus eitt sinn reikistjarna me­ h÷fum og hugsanlega frumstŠ­um lÝfverum? Venus var a­ ÷llum lÝkindum svipu­ reikistjarna og j÷r­in. Rannsˇkn ß Venusi er ■vÝ ekki sÝst rannsˇkn ß st÷­u okkar eigin reikistj÷rnu Ý sˇlkerfinu.

MŠlitŠki

MŠlitŠki um bor­ Ý Venus Express

Svo unnt sÚ a­ leita svara vi­ ■essum metna­arfullu spurningum er Venus Express ˙tb˙i­ sj÷ mŠlitŠkjum og ■ar af eru fimm endurnřtt frß Mars Express og Rˇsetta-geimfarinu, en einungis tv÷ eru sÚrh÷nnu­ fyrir ■ennan lei­angur.

ASPERA (Analyser of Space Plasma and Energetic Atoms)
ASPERA-mŠlitŠki­ ß a­ rannsaka vÝxlverkun sˇlvindsins vi­ lofthj˙p Venusar me­ ■vÝ a­ mŠla ˙tstreymi agna ˙r lofthj˙pi reikistj÷rnunnar og agna sˇlvindsins. TŠki­ ß a­ rannsaka hvernig sameindir og jˇnir losna frß reikisj÷rnunni.

SambŠrilegt tŠki er um bor­ Ý Mars Express.

MAG (Venus Express Magnetometer)
Venus hefur ekkert segulsvi­ ˇlÝkt j÷r­inni svo MAG-segulmŠlirinn mun rannsaka segulumhverfi­ Ý kringum reikistj÷rnuna. Ůetta segulumhverfi mß a­ ÷llu leiti rekja til vÝxlverkunar lofthj˙ps Venusar vi­ agnir sˇlvindsins. MAG-segulmŠlirinn ß a­ rannsaka ferli­ sem myndar ■etta svi­ og reyna a­ skilja ßhrifin sem ■a­ hefur ß lofthj˙p reikistj÷rnunnar, til dŠmis ˙tstreymi agna ˙r lofthj˙pnum.

Ůetta tŠki var hanna­ sÚrstaklega fyrir Venus Express en Ý ■a­ voru endurnřttir nemar sem upphaflega voru hanna­ir fyrir Rˇsetta-geimfari­.

PFS (Planetary Fourier Spectrometer)
PFS-tŠki­ er innrau­ur litrˇfsmŠlir sem ß a­ mŠla hitauppbyggingu lofthj˙psins frß 55-100 km hŠ­. Hann mun einnig geta mŠlt yfirbor­shitastigi­, hugsanlega nˇgu nßkvŠmlega til a­ greina eldvirkni ß yfirbor­inu ef einhver er Ý dag. Auk hitastigsmŠlinga getur PFS hjßlpa­ til vi­ greiningu ß efnasamsetningu lofthj˙psins. SambŠrilegt tŠki er um bor­ Ý Mars Express.

SPICAV/SOIR (Spectroscopy for Investigation of Characteristics of the Atmosphere of Venus/Solar Occultation at Infrared)
SPICAV er litrˇfsmyndavÚl sem taka ß myndir af Venusi Ý ˙tfjˇlublßu og innrau­u ljˇsi. TŠki­ ver­ur nota­ til a­ greina efnasamsetningu lofthj˙ps Venusar, leita a­ vatnsgufu og brennisteins-efnasamb÷ndum Ý lofthj˙pnum og ßkvar­a ■Úttleika og hitastig lofthj˙psins Ý 80-180 km hŠ­.

HŠgt er a­ beina ■essu tŠki Ý ßtt til sˇlar ■egar h˙n sÝgur ni­ur fyrir e­a hverfur bakvi­ br˙n Venusar og skÝn Ý gegnum lofthj˙pinn. Me­ ■essu er hŠgt a­ skipta ljˇsinu Ý 40.000 mismunandi bylgjulengdir og greina efnasamsetningu lofthj˙psins og samsŠtur sem ■ar finnast. SPICAV-tŠki­ byggist ß sambŠrilegu tŠki (SPICAM) um bor­ Ý Mars Express en SOIR rßsin bŠtist vi­ ■a­ svo unnt sÚ a­ gera ■essar mŠlingar.

VeRa (Venus Radio Science Experiment)
VeRa ß a­ nota ÷flugt loftnet geimfarsins til ■ess a­ rannsaka a­stŠ­ur Ý jˇnahvolfi Venusar, auk massa, ■Úttleika, hitastig og ■rřstiuppbyggingu lofthj˙psins frß um 35-40 km hŠ­ og upp Ý 100 km hŠ­ yfir yfirbor­inu. VeRa ß einnig a­ framkvŠma rannsˇknir ß sˇlvindinum Ý innri hluta sˇlkerfisins.

Alveg eins loftnet er um bor­ Ý Mars Express.

Venus Express gŠgist Ý gegnum skřjahuluna

VIRTIS (Ultraviolet/Visible/Near-Infrared mapping spectrometer)
VIRTIS-litrˇfsmŠlirinn ver­ur nota­ur til a­ gera litrˇfskort af Venusi Ý sřnilegu og innrau­u ljˇsi. MŠlirinn ß a­ rannsaka samsetningu lofthj˙psins frß yfirbor­inu og upp Ý 40 km hŠ­. Hann ß a­ fylgjast me­ skřjafarinu Ý bŠ­i ˙tfjˇlublßum og innrau­um bylgjulengdum og gera vÝsindam÷nnum klefit a­ rannsaka aflfrŠ­i lofthj˙psins Ý mismunandi hŠ­.

VIRTIS er byggt ß tŠki um bor­ Ý Rˇsetta-geimfarinu.

VMC (Venus Monitoring Camera)
VMC er glei­horns- og fj÷lrßsa myndavÚl sem mynda ß reikistj÷rnuna Ý nŠr-innrau­u, ˙tfjˇlublßu og sřnilegu ljˇsi til ■ess a­ gefa okkur mynd af aflfrŠ­i lofthj˙psins (vindafari og ÷­ru slÝku). VMC-myndavÚlin mun einnig koma til me­ a­ mynda yfirbor­i­ og hjßlpa til vi­ a­ greina fyrirbrig­i sem ÷nnur mŠlitŠki kunna a­ uppg÷tva.

Ůetta tŠki var sÚrhanna­ fyrir Venus Express ■ˇtt hluti ■ess sÚ endurnřttur frß myndavÚl um bor­ Ý Mars Express.

Um bor­ Ý geimfarinu eru ■rÝr litrˇfsmŠla sem eiga a­ rannsaka hitastig Ý mismunandi hŠ­ og efnasamsetningu lofthj˙psins svo dŠmi sÚu tekin. TŠkin gera Venus Express kleift a­ framkvŠma Ýtarlega rannsˇkn ß lofthj˙pnum yfir tv÷ Venusarßr (eitt ßr ß Venusi jafngildir 228 jar­ard÷gum). Geimfarinu ver­ur komi­ fyrir ß mj÷g Ýlangri, 24 klukkustunda langri braut sem fŠrir ■a­ 300 km frß reikistj÷rnunni ■egar nŠst er. T÷lva um bor­ Ý Venus Express sÚr um stjˇrnun og gagna÷flun. Minni hennar getur geymt 12 gÝgabit af upplřsingum og eru ■au geymd ■ar ■ar til ■au eru send til jar­ar.

Meira um Venus Express

  • VefsÝ­a ESA um Venus Express

  • Vi­tal vi­ Hňkan Svedham verkefnastjˇra ESA um Venus Express hjß Planetary Radio.

Heimildir:
VefsÝ­a Venus Express hjß ESA
VefsÝ­a Planetary Society
Space.com

Til baka á forsiðu

Opna Stjörnufræðivefinn í nýjum glugga  
Til baka á forsiðu

Geimfer­ir

Meira um Venus

Venus

K÷nnun Venusar

Slóðir á aðra vefi